عباس اقبال آشتيانى
573
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
مراجعه كنند و اسكندريهء مصر قبل از افتتاح راه ايران مركز عمدهء فروش امتعهء شرق بود . تجار فرنگى كه پس از رانده شدن عيسويان از شام بدست مماليك با رعاياى ايشان روابط خوشى نداشتند خواهىنخواهى به اسكندريه مىرفتند و امتعهء شرق مثلا ادويهء هند را از تجار مسلمان در آنجا مىخريدند و پس از پرداخت حقوق گمركى آن مالالتجارهها را كه در حدود سه برابر از قيمت حقيقى گرانتر تمام مىشد براى فروش به اروپا مىآوردند . صليبيون اروپائى بر اثر طول اقامت در ممالك شام و مصر در ايام جنگهاى صليبى باستعمال بسيارى از محصولات مشرق مخصوصا قهوه و ادويه عادت پيدا كرده بودند و بهر قيمت كه مىشد در تحصيل آنها مىكوشيدند و به همين علت اجناس مزبور در اروپا طالب و خريدار بسيار داشت . تجار نفعپرست ونيزى و ژنى با وجود تاديهء حقوقهاى گزاف و بدمعاملگى و سوء سيرت مسلمين رعيت مماليك باز به بنادر مصر و شام مىرفتند و بهر شكل بود با تحمل هرگونه خوارى و پرداخت هر قسم مخارج ساليانه مقدارى از امتعهء مذكوره را خريده به اروپا حمل مىكردند . ايلخانان مسلمان ايران كه در جميع موارد با مماليك رقابت داشتند بتشويق تجار ايتاليائى در اين ميدان نيز داخل رقابت با سلاطين مصر و شام شدند و بر اثر جلب تجار ونيزى و ژنى و تشويق ايشان و تأمين راهها تجارت شرق را از اسكندريه برگردانده تبريز را در اين مقام جانشين آن كردند و حقوق گمركى را علىرغم مماليك تخفيف كلى دادند ، بعلاوه در حسن سلوك با تجار خارجى كوشيدند و جميع مراكز و راهها را بر ايشان مفتوح گذاشتند و در اين زمينه نيز سياست اقتصادى عاقلانهاى كه مثل ترتيب اداره و مملكترانى ايشان قابل هرگونه ستايش است پيش گرفتند و در نتيجهء آن ايران را دهليز تجارتى بين ممالك اطراف مديترانه و ممالك مركزى و شرقى آسيا كردند . ارغون خان با سقف عيسوى سلطانيه پيشنهاد نمود كه در ساحل خليج فارس بندرى ايجاد كند تا جميع معاملات هند را به آن نقطه متوجه سازد ، بعلاوه خيال